Het is blijkbaar tegenwoordig bon ton om kort door de bocht te gaan. Nu gaan we als mens allemaal wel eens kort door de bocht, maar ook actiegroepen en belangengroepen kunnen er wat van. Wat dacht u van deze: http://nos.nl/artikel/2115431-discussie-over-racistisch-karakter-van-attracties-in-de-efteling.html - de actiegroep Stop Oppressive Stereotypes heeft zich vol gusto op de Efteling gestort.
Juist ja, dat attractiepark, ooit opgezet rond het idyllische sprookjesbos ontsproten aan het creatieve brein van Anton Pieck, een man die uiteraard ook helemaal een kind van zijn tijd was, toen Nederland nog kolonies had en vrouwen nog rokken droegen en niet eens mochten stemmen. Een paar attracties zijn als een graat in het keelgat van de actiegroep geschoten, te weten 'Monsieur Cannibale' en 'Carnaval Festival', en niet omdat de begeleidende muziekjes wekenlang in je hoofd blijven hangen maar omdat volgens de actiegroep de medemens van Afrikaanse oorsprong op een neerbuigende en stereotyperende manier wordt neergezet.
Nu zal geen weldenkend mens betwisten dat de weergave van Afrikanen als 'kannibalen' erg stereotype is, en niet meer van deze tijd. Om echter daarom de eis neer te leggen dat een hele attractie wordt omgebouwd naar onze huidige criteria omtrent mensbeelden is mijns inziens een brug te ver. Want wat is het nut van al dit driftig wegpoetsen van de koloniale geschiedenis? Waarom kan er niet een erratum worden bijgevoegd, waarin wordt uitgelegd - desnoods in Jip en Janneke-taal vanwege de jeugdige bezoekertjes - dat men ooit in een land helemaal niet zo ver hier vandaan anders dacht over de gekleurde (ook al weer zo'n woord) medemensch, dat men met allerlei argumenten van religieuze, economische en pseudo-wetenschappelijke aard goedpraatte dat mensen die niet uit het blanke, christelijke Europa afkomstig waren, gerust als slaaf mochten worden gebruikt en geen respectvolle behandeling behoefden. Dat men bij gebrek aan levende voorbeelden in den lande af ging op de niet altijd even respectvolle of nauwkeurige beschrijvingen die overzeese reizigers en wetenschappers aanleverden. En dat dit dan overdreven, stereotype beelden opleverde. Maar ook idyllische schilderingen op zeg maar een koets van goud, waar een alledaags tafereeltje 'bij ons in de colonie' wordt afgebeeld, inclusief mensen die overduidelijk een positie als slaaf innemen.
De mensheid maakt een periode van heftige transformaties mee. We zijn en masse aan het loslaten wat ons niet meer dient. De oude wij-zij polemiek, het neerzetten van niet-europeanen als nobele wilden of kinderen in het gunstigste geval, of in het andere, ongunstigste geval, als een inferieure menssoort of zelfs dieren, is daarbij het veld aan het ruimen. Maar de gouden koets overschilderen, negerzoenen om te dopen tot schuimzoenen, een attractiepark te vragen een politiek correcte, aangepaste versie van een oude attractie te maken, waar houdt dit op? Gaan we straks een commissie krijgen die overal ten lande antiekhandelaren en kunsthandelaren bezoekt, om elke afbeelding waarbij een donker iemand als mogelijke slaaf staat, om te katten naar de huidige maatstaven? Moeten we alle historische romans herschrijven? De negerhut van oom Tom (die ook al niet meer zo mag heten, al was het Harriet Beecher Stowe's oorspronkelijke titel en pleit het boek juist voor abolitionisme) ritueel verbranden en van een herdruk met nieuwe titel voorzien? Het woord slaaf schrappen uit alle historische teksten en boetes opleggen aan eenieder die nog iets wat hint naar het slavernijverleden durft te verkopen of uiten? Doen we daarmee recht aan het immense menselijk leed? Doen we dan niet net alsof het nooit zo was?
Het fenomeen slavernij met betrekking tot Afrikaanse mensen is bepaald niet alléén een Nederlands verhaal. In de meeste geschiedenisboeken die de afgelopen decennia worden gebruikt op scholen wordt wel degelijk aandacht besteed aan Rudyard Kipling's "White man's burden", door UB40 in de jaren '80 treffend bezongen als "Burden of shame" ("I'm a British subject not proud of it, 'cause I carry the burden of shame'). Wie beweert dat er in de geschiedenislessen geen aandacht aan wordt besteed, heeft óf niet goed opgelet of een heel slechte docent gehad. Ook in onze tijd is er nog slavernij, dus in plaats van verkramping en vernauwing zou deze actiegroep er beter aan doen om het wij tegen zij- denken dat er aan slavernij ten grondslag zit, aan te pakken in plaats van een oude attractie in de Efteling. In de prostitutie wereldwijd, in Indiase afvalverwerkende industrie, in de race-industrie in Saoudi-Arabië, zoveel plekken waar slavernij nog welig tiert. Omdat er nog steeds mensen zijn die de lichamelijke integriteit en autonomie van hun medemensen aan hun laars lappen. Dát is het echte 'kwaad' achter slavernij. En daar verander je net níets aan door negerzoenen opeens schuimzoenen te noemen of de witkwast over een oude attractie te halen (of een koets, voor wat dat betreft).
Of
gaan we eens echt wild doen? Gaan we voor de verandering eens ons
gezond verstand gebruiken? Desnoods een lesbrief ontwikkelen over
beeldvorming omtrent dit onderwerp, waarbij we de historische
ontwikkelingen bezien vanuit ons standpunt zonder met vlakgom, verfkwast
en typp-ex de historie op te poetsen?
Dus Actiegroep Stop Oppressive Stereotypes, stop met jullie zwartgallige aanvallen op Zwarte Piet, de Efteling en de Gouden Koets, en focus jullie aandacht op wat er werkelijk achter deze voorstellingen zit. We hebben allemaal hetzelfde kleurtje van binnen. De geschiedenis op de manier zoals jullie het nu aanpakken herschrijven is een zinloze weg, die alleen maar weerstand zal oproepen en het wij-zij denken zal verergeren. Want ik kan nog wel tien dingen opnoemen in zulke attracties die stereotyperend zijn voor groepen: corpulente mensen, vrouwen en meisjes, mensen met dwerggroei, dieren...
Kijk liever naar wat ons bindt. En zet gerust voetnoten bij al deze stereotyperende uitingen (ik doe al jaren mee), maar laat die vlakgom, witkwast en typp-ex alsjeblieft thuis.
We all are one. Dat kwartje valt bij steeds meer mensen. Geef degenen die het nog niet zien de kans dit ook te vatten. En dat lukt alleen maar als jullie van de rechtersstoel afklimmen en samen met álle Nederlanders (en Europeanen) hiernaar kijken.
Laten we sámen ons bewustzijn ontwikkelen, zodat we over een paar jaar allemaal meewarig glimlachend kunnen kijken naar die attractie en die koets, en tegen elkaar zeggen 'weet je nog, ooit vonden mensen het heel normaal om zo een ander uit te beelden... ze wisten toen vaak niet beter, gelukkig denken wij er tegenwoordig wel anders over!' Net zoals we nu ook meewarig kijken naar stukjes leertekst van een huishoudschool uit de jaren '50, waarin voor een meisje als hoogste bereikbare levensdoel het huishouden en moederschap worden gesteld.
Gaan we ervoor, met zijn allen? En dan doen we lachend nog een rondje in 'Monsieur Cannibale'. Niet omdat het moet, maar omdat het kan. Want dan hebben we daadwerkelijk iets van onze geschiedenis geleerd. Ik zet ondertussen nog een deuntje in van de jongens van Zwartwerk ;)
Namasté.
